عوارض ناشی ازازدیاد مصرف روی در انسان (HZSG-1990)
روی به طور طبیعی درهوا ،خاک وآب وجود دارد و در تمام غذاها یافت می شود. ناکافی بودن روی در رژیم غذایی، منجر به ازدست رفتن سلامت می گردد؛ لیکن مصرف بیش از اندازه آن نیز برای سلامت مضر می باشد. دربافت مقادیر بیشترروی ممکن است از طریق آشامیدن آب یا سایر مایعات نگهداری شده در ظروف گالوانیزه، آشامیدن آبی که توسط باطله روی مراکزصنعتی یا اماکن نگه داری باطله های سمی آلوده شده ویا ازطریق استنشاق هوای کارگاه های گالوانیزه و ذوب وعملیات جوشکاری یا ریخته گری برنج صورت پذیرد.دریافت بیش از اندازه روی ممکن است در اثر تزریق برخی داروهاب ازجمله انسولین که حاوی نمک روی هستند، انجام پذیرد. آشامیدن آب آلوده به روی درحول و حوش اماکن نگه داری باطله، اصلی ترین شکل یافت روی می باشد.
خوردن روی ازطریق دهان به مقدار زیاد حتی درکوتاه مدت نیزممکن است به ناراحتی های معدی گوارشی بینجامد و در طولانی مدت موجب ضایعات جدی در دستگاه گوارش گردد.
خوردن بیش از حد روی، توانایی بدن انسان را درزمینه جذب واستفاده ازسایر موادمعدنی ضروری(ازقبیل مس وآهن) مختل میسازد.
استنشاق روی به صورت غبار روی یا گرد و غبار ناشی ازذوب یاجوشکاری ، منجر به بروز یک بیماری زود گذر (سندرومی) می گردد که تب گرد و غبار فلز (MFF) نامیده میشود.
خوردن غذا یاآشامیدنی آبی که حاوی مقدار فراوانی روی باشد ویا استاده بیش حد ازمکمل های غذایی روی، عوارضی ازقبیل کم خونی یاکمبود آهن خون و یا مشکلات دستگاه گوارش رادربر دارد. در میان افرادی که روزانه حدود 170 میلی گرم (006/0اونس) روی خورده اند مواردی ازکاهش HDL کلسترول خون گزارش شده است. که کاهش میزان HDL – کلسترول میتواند خطر تشدید بیماریقلبی به همراه داشته باشد. دریافت همین مقدار روی طی یک دوره زمانی ، در توانایی بدن برای مقابله با بیماری و عفونت ، اختلال ایجاد می نماید.
اگر مقدار روی موجود در هوا، در یک دوره دریافت حداقل 10روزه، 180میلی گرم در لیتر باشد، عوارضی چون تب گردو غبار فلز (که با مشکلات تنفسی وعلائم شبیه آنفلولانزا مشخص می گردد) به دنبال دارد .
اگر مقدارروی موجود در غذا 90 میلی گرم در لیتر باشد و دوره دریافت آن از طریق استنشاق کمتر از یک ساعت باشد ،عارضه مرگ را به دنبال دارد .
اگر مقدار روی موجود در غذا 153 میلی گرم در لیتر ، و دوره دریافت آن 6 هفته باشد ، عوارضی چون اختلال در مقابله با عفونت و کم خونی را در پی دارد .
استنشاق دود کلرید روی در مقادیر به شدت بالا(به طور تخمینی 30000 میلی گرم در لیتر ) توسط انسان منجر به مرگ شده است .
مهمترین عوارض تنفسی ،تب گرد و غبار فلز(MFF) می باشد که عبارت است از کاهش حجم ریه و تقلیل ظرفیت انتشار مونواکسید کربن ، این امر نشانگر یک اختلال حاد در عملکرد ریوی می باشد.علائم فوق عموماً ظرف 24 تا 48 ساعت ناپدید می گردند .
علائم بالینی ناشی از استنشاق حاد در عملکرد ریوی می باشد.علائم فوق عموماً ظرف 24 تا 48 ساعت ناپدید می گردند .
علائم بالینی ناشی از استنشاق حاد(10تا 12 دقیقه ) 180 میلی گرم در لیتر روی یا اکسید روی عبارت بوده انداز : سوزش مجرای بینی ، سرفه ، درد زیرجناغ سینه،خس خس مداوم ریه ها وکاهش گنجایش حیاتی که تمامی علائم فوق ظرف 2 روز برطرف گشته اند .
کلرید روی یک تمک خورنده است که در اثر تماس ،تأثیر مخربی بر غشاهای مخاطی مجاری حلق وبینی ، واندام های تنفسی دارد .کلریدروی از مواد اصلی بمب های دود زایی است که توسط نیروهای نظامی برای ایجاد حائل دود، پراکندگی جماعات و گهگاه عملیات نظامی به کار می رود .
عوارض تنفسی که در انسان در اثر استنشاق حادکلریدروی حاصل می شودعبارتند از :تنگی نفس ، سرفه ، درد سینه ، ورودهوا به پرده جنب ریه وذات الریه حاد ناشی از تحریک مجرای تنفسی و احتمال بروز عوارض حادتری ازقبیل تغییرات زخمی و ورمی در غشاهای مخاطی ،خونریزی زیرپرده جنب ،فیبروز پیشرفته ریوی و سندروم مهلک ایست تنفسی .
استنشاق حاد اکسید روی به میزان 180 میلی گرم در لیتر توسط انسان منجر به افزایش اندک گلبول های سفید شده است .این عارضه 9تا11 ساعت پس از دریافت و به دنبال افزایش گلبولهای سفید با هسته چند وجهی ،ظاهر می گردد.عوارض عصبی غیر مشخصی همچون سردرد وبی قراری ،همراه با سایر علائم ناشی از استنشاق اکسید روی ، در انسان گزارش شده است .
خوردن روی به شکل سولفات به میزان 3/6-3/4 میلی گرم / کیلوگرم / روز به مدت 6-5 هفته توسط انسان ، به کاهش میزان HDL – کلسترول انجامیده است (هوپروهمکاران -1980).وجود HDL می تواند خطر بیماری سرخرگ کرونر را کاهش دهد؛ لذا، تجویز بیش از اندازه روی به نحوی که موجب کاهش HDL – کلسترول گردد، می تواند موجب ضایعات آترومی (ازدیادچربی جدار داخلی شریان) گردد وخطر بیماری های قلبی را افزایش دهد . در بررسی های متعددی عنوان شده که خوردن روی موجه علائم ناراحتی یا اختلالات بافتی معدی – روده ای می باشد. برای مثال ، فردی که 3 اونس محلول کلرید روی را بلعیده ،تقریباً بلافاصله دچار ناارحتی های خادی چون سوزش ، درددهان و گلو ، واستفراغ شده است (چوپانیان -1981) .چندی بعد بیمار نشانه های ورم حلق و گلو ،التهاب مری ، کم بودن کلسیم خون و افزایش میزان آمیلاز را از خود بروز داده است . دومورد آخر نشانه های پانکراتیت حاد می باشند.بیمار مذکور پس از 5 روز مداوا با دریافت آب داخل وریدی و مکمل های کلسیم بهبودی یافته و مرخص شده است . در انسان ، پس از خوردن سولفات روی علائم مربوط به معده هویدا شده است (مور-1978). برحسب یک گزارش ، یک دختر مدرسه ای برای درمان جوش صورت 47/6 میلی گرم سولفات روی / کیلوگرم / روز به شکل کپسول خورده است ، پس از خوردن هر کپسول احساس ناراحتی در قسمت لوزالمعده نموده و سپس بعد از یک هفته دچار غش شده و به بیمارستان اعزام گردیده است .ناراحتی وی کم خونی تشخیص داده شده بودومتعاقباً مدفوع وی نیز سیاه شد که نشانه خونریزی معدی – روده ای است.(مور- 1978)
شاگردان یک مدرسه در نیومکزیکو مورد دیگری بودند که پس از خوردن مقدارزیادی روی برحسب تصادف ، دچار تصادف ،دچار تهوع واستفراغ گشته اند .این کودکان یک نوع نوشیدنی را که در اثر نگه داری در یک مخزن (به خاطر لوله های گالوانیزه آن ) روی بسیار زیادی در آن حل شده بود ، آشامیده بودند (آنونیموس -1981) . در انسان ، در اثر خوردن روی ناراحتی های لوزالمعده ای مشاهده شده است .
دریافت حاد سولفات روی به میزان 47/6 میلی گرم / کیلوگرم / روز ، به مدت یک هفته توسط یک فرد ، به کم خونی منتهی شده است (مور- 1978).دریافت متوسط یا مزمن روی یا ترکیبات آن توسط انسان ،تغییر پارامترهای بیوشیمیایی و خونی سرم را به همراه داشته است .
همان طور که ذکر شد ، خوردن روی اضافی توسط انسان زمینه ساز ضایعات آترومی در شریان ها می باشد.چرا که HDL به عنوان یک ضد آترومی شناخته شده است .(هوپر وهمکاران -1980)
دریافت روی در بلند مدت ، توسط انسان می تواند به کمبود مس بینجامد .کمبود مس ،14 ماه تا 2 سال پس از تجویز سولفات روی به بیمار به عنوان عامل ضد داسی شدن (در معالجه کم خونی داسی شکل )یا به قصد معالجه بیماری سلیاک ،مشاهده شده است (پورتر و همکاران -1977). دوزهایی که موجب کمبود مس گشته اند ،عبارتنداز 1/2 و4/9 میلی گرم روی / کیلوگرم /روز (پراساد وهمکاران -1978).در زمینه اثر روی در رشد ونمو جنین آزمایشی گزارش شده است که : به چهار زن باردار ، در سه ماهه سوم بارداری ،42/1 میلی گرم سولفات روی / کیلوگرم / روز از طریق دهان داده شده است. سه نفر از زنان نامبرده زایمان قبل از موعد داشته اند ونفر چهارم نوزاد مرده به دنیا آورده است .(کومار -1976)
در سطح 100 میلی گرم / کیلوگرم / روز ، میزان روی مادری افزایش یافته ، لیکن روی موجود در جنین افزایش نیافته است .این امر نشانه آن است که تضاد روی ومس بیشتر در ،مادر یا جفت پدیدار می گرددتا جنین .(چلیکرو کاکس-1967)
ناراحتی های لوزالمعده وحساسیت معدی – روده ای در انسان ، از عوارض اولیه خوردن حاد، متوسط مزمن روی می باشد. تغییرات بیوشیمیایی ،همچون افزایش میزان آمیلازسرم وکاهش میزان کلسیم خون که در یک فرد پس ازآشامیدن (مقدار نامعلومی )محلول کلرید روی مشاهده شده ،نشانه پانکراتیت حاد می باشد(چوپانیان -1981). خوردن مقادیر زیاد ترکیبات روی باعث خونریزی روده ای در انسان گشته است .(مور-1978)
همان طور که ذکر شد ، دریافت حاد مقدار زیاد اکسید روی موجب تب گردوغبار(MFF) در انسان شده است . اکسید روی به داخل کیسه هوایی نفوذ کرده ، به بافت ریه آسیب می رساند و به طور زودگذر عملکرد ریوی را مختل می سازد (بوران -1988). ضمناًحجم ریه ها و ظرفیت دیفوزیون ،مونواکسید کربن نیز کاهش می یابد(درینکر وهمکاران -1927). به نظر می رسد که تب گردو غبار(MFF) یک عملکرد تدافعی در مقابل ذرات استنشاق شده اکسید فلز می باشد(مولروسیگر-1985). انسان در اثر دریافت اکسید روی دچار تحریک مجرای تنفس می شود .استنشاق کلرید روی – در مقایسه با اکسید روی – موجب ضایعات شدیدتر بافت تنفسی شده است .. ضایعات گزارش شده عبارتند از : ذات الریه حاد، زخم غشاهای مخاطی ، خونریزی زیرپرده جنب و فیبروز ریوی. افرادی که در معرض دریافت قرار گیرند،ممکن است در اثر سندروم ایست تنفسی فوت نمایند .(ایوانس -1945)
بررسی های انجام شده در مورد انسان ها آشکار ساخته که استنشاق روی به صورت ذرات ریز ویا گردو غبار، ممکن است به ناخوشی های تنفسی بینجامد.گردوغبار یا ذرات روی اساساً از طریق سایش یا جوشکاری فلز حاوی روی ایجاد می گردد .این شکل از دریافت روی ، از مسائل مبتلا به کارگران صنعتی می باشد .
در اثر دریافت حاد، متوسط ویا مزمن مقدار زیادی روی یا ترکیبات آن از طریق دهان ، کم خونی در انسان ها وحیوانات پدیدار گشته است (درینکر وهمکاران -1927) .کم خونی مذکور در دامنه گسترده ای از دوزها ( 47/6 میلی گرم /کیلوگرم / روز در انسان ها تا 3900 میلی گرم / کیلوگرم / روز در موش ها ) پدیدار می گردد که نشانگر تمایز بین انواع موجودات زنده در این زمینه می باشد.ممکن است در اثر خوردن مقدار فراوان روی یا ترکیبات آن خونریزی معدی – روده ای ایجاد شود و لذا کم خونی تشدید گردد . در بیمارانی که با استفاده از آب حاوی روی زیاد به مدت 2 ماه تحت دیالیز کلیوی بوده اند، کم خونی مشاهده شده است . این امر موید این نکته است که کم خونی ، در دوره های دریافت متوسط نیز می تواند بروز نماید . روی مذکور ظاهراً از طریق لوله های گالوانیزه ظروف نگه داری آب وارد ظرف شده است .پس از تصفیه کربن و یون گیری آب دیالیز ،کم خونی برطرف شده است .(گالری و همکاران – 1972)
روی مانع ورود بون های کلسی به انتهای عصب گشته و بدین وسیله بر رها شدن انتقال دهنده های عصبی تأثیر می نهد (نیشیمورا-1987) . به علاوه مشاهده شده که روی برای یاخته های عصبی و سلول های نورگلی ، سیستم عصبی مرکزی ، سمی می باشد(یوکایاماو همکاران – 1986). کشت گلبول سفید انسان با روی ، موجب افزایش خفیف عدم تمرکز کروموزومی شده است . (دکنوت و دمیناتی -1987)
24 ساعت پس از مصرف غذایی که در ظروف گالوانیزه نگه داری شده بود ، تهوع ،گرفتگی عضلات شکم و اسهال –که در موارد متعددی با خون همراه بوده – مشاهده شده است (بوران وهمکاران – 1964) .جوان 16 ساله ای که 12 گرم روی فلز (150 میلی گرم / کیلوگرم وزن بدن ) خورده بود ، دچار سردرد، خواب آلودگی همراه با عدم تعادل در راه رفتن و عدم توانایی در واضح نوشتن شده است ( مورفی – 1970).دختری که روزانه دو نوبت و هر نوبت 220 میلی گرم سولفات روی خورده بود ، دچار خونریزی زخم روده شده است (مور-1978) . میزان HDL سرم در 12 مرد ، پس از خوردن روزانه 440 میلی گرم سولفات روی به مدت بیش از یک ماه به طور متوسط 25 درصد کاهش یافته است .(هور و همکاران -1980)
کلرید روی که ماده ای به مراتب سمی تر می باشد ، منجربه خوردگی مری و ناراحتی های معدی ، همراه با استفراغ های ناگهانی وشدید شده است و علائم مذکور در مرد 24 ساله ای که بر حسب تصادف سه اونس محلول کلرید روی را خورده بود ، نمایان شده است ( چوبانیان -1981). علائم مشابهی همراه با خواب آلودگی در مورد یک کودک 28 ماهه که 4 اونس محلول 11 درصدکلرید روی را خورده بود ، گزارش شده است .
در یک بررسی با استفاده از آزمایشات استنشاقی ، به منظور تعیین دوز آستانه ای ، اکسید روی مشخص شده است که استنشاق اکسید روی به میزان 45 میلی گرم در یک متر مکعب (هوا) به مدت 20 دقیقه ،بدون هیچ گونه عوارضی قابل تحمل می باشد(درینکر وهمکاران -1927).در مقادیربالاتر از این حد،علائم تب گردو غبار فلز(MFF) مشاهده شده است . در دو مورد دیگر که اکسید روی به میزان 610 میلی گرم در یک متر مکعب به مدت 5/10 تا 12 دقیقه استنشاق شده ، علائم تب گردوغبار فلز به طور بالینی دیده شده است (استارگیس وهمکاران-1927). طعم شیرین دهان وسرفه از اولین علائم می باشدوسپس چند ساعت بعد ، تهوع ، ریزش مو وهم چنین علائم عفونتی حاد از قبیل سردرد، بی قراری ، وکشش اطراف چشم ها بروز نموده اند وبا فاصله زمانی اندکی ، تب و لرز دست داده است .
اغلب افرادی که در اثر انفجار گازاشک آور ، دود کلرید روی استنشاق نموده اند، دچار طعم گس دهان ، گرفتگی صدا ، گلو درد و سرفه شده اند .هر چند میزان هوا مشخص نیست وبه غیر از کلرید روی ذرات دیگر دود نیز منتشر شده ، لیکن این امر مشخص است که معمولاً در این قبیل بمب های دود را کلرید روی در بالاترین غلظت ظاهر می شود . در ایالات متحده ،معیار تعیین شده توسط دولت فدرال در زمینه حد مجاز دریافت کلریدروی یک میلی گرم در متر مکعب می باشد- که به صورت میانگین زمانی وزن دار(TWA) بیان شده است . با استنشاق کلرید روی به میزان 40 میلی گرم در متر مکعب ، طعم گس دهان دیده شده است ودر افرادی که به طور آزمایشی ، به مدت 20 دقیقه، در معرض دریافت 80 میلی گرم در متر مکعب قرار گرفته اند ،سرفه تهوع ضعیف پدیدار شده است .سوزش بینی ،گلو و سینه ، در اثر دریافت 120 میلی گرم در مترمکعب طی دو دقیقه گزارش شده است .